Spalarnie to finansowa pułapka – ostrzegaliśmy przed tym wielokrotnie. I stało się – spalarnie od 2031 r. mają zostać objęte systemem EU ETS, czyli będą płacić za emisje CO2. O 60% podrożeje odbiór odpadów do spalenia – zapowiada KIGO. To jest właśnie skutek wiary w bajki opowiadane przez piromanów i ignorowania kierunków polityki europejskiej.
Komisja Europejska 17 lipca 2026 r. ogłosiła wyczekiwaną propozycję zmian w unijnym systemie EU ETS (handlu emisjami CO2). Jego celem jest dekarbonizacja i ograniczenie szkodliwych emisji, które mają katastrofalny wpływ na gwałtownie postępujące zmiany klimatu.
Tak jak zapowiadaliśmy, opłatami za emisje CO2 mają zostać objęte spalarnie. Począwszy od 2031 r. za 25% emisji, przez 2032 r. (50% emisji) i 2033 r. (75% emisji), aby już za 2034 r. i kolejne lata objąć opłatami 100% tzw. zweryfikowanych emisji ze spalania odpadów.
Oznacza to gwałtowny wzrost kosztów funkcjonowania spalarni. Już jakiś czas temu podmioty zrzeszone w Krajowej Izbie Gospodarki Odpadami (KIGO) lamentowały, że w wyniku ETS odbiór śmieci przez spalarnie (tzw. opłata na bramie) zdrożeje o 60%, a ciepło ze spalarni o 52%.
Dla wielu osób może być to szok, więc przypomnijmy:
- Spalarnie to nie instytucje charytatywne. To maszynki do zarabiania pieniędzy kosztem mieszkańców. Już na etapie budowy (koszt nowej spalarni na 200-250 tys. ton obecnie ok. 1,5 mld zł – bez dofinansowań, bez tanich kredytów).
- Za przekazanie odpadów do spalenia trzeba słono płacić – i dotyczy to zarówno spalarni prywatnych, jak i komunalnych. Płacą później za to mieszkańcy w opłatach za odbiór odpadów, bo system ma się bilansować.
- Energia cieplna wytwarzana podczas spalania też nie jest „rozdawana za darmo” jak to niektórym się wydaje, ale sprzedawana po stawkach rynkowych.
Skala podwyżek może być jeszcze większa, bo koszt uprawnień EU ETS na przestrzeni lat bardzo rośnie. W 2017 rok było to 5 EUR za tonę, w 2021 r. czyli zaledwie 5 lat temu, było to już 18 EUR za tonę CO2, a obecnie stawka wynosi ok. 80 EUR (!). A spalarnie emitują ok. 1 tony CO2 z każdej tony spalonych odpadów.
Od dawna wiadomo było, że spalanie śmieci nie jest żadnym „cudownym rozwiązaniem”, ale niebezpieczną finansową pułapką, bo takie instalacje najpierw trzeba wybudować za ciężkie miliardy, a następnie przez kilkadziesiąt lat zasilać strumieniem odpadów. Od dawna wiadomo było też, że spalarnie mają być objęte EU ETS – już w 2022 r. Europejska Komisja ds. Środowiska, Zdrowia Publicznego i Bezpieczeństwa Żywności proponowała włączenie ich od 2026 r.
Spalarnie to rozwiązania PRZESZŁOŚCI. Budowane w Europie dekady temu, przy innej świadomości ekologicznej i innych technologiach.
W uzasadnieniu Komisji Europejskiej możemy przeczytać, że spalanie odpadów to utrata zasobów, negatywny wpływ na zdrowie ludzi i środowisko (zanieczyszczenia powietrza). Emisje gazów cieplarnianych ze spalania odpadów komunalnych wynoszą około 40 Mt ekwiwalentu CO2 z paliw kopalnych rocznie, ale obecnie nie są objęte specjalnymi politykami dekarbonizacji. Stąd należy włączyć je do EU ETS, aby wzmocnić politykę gospodarki o obiegu zamkniętym i przyczynić się do dekarbonizacji sektora.
Tymczasem rozwiązania leżą gdzie indziej:
- Ograniczenie wolumenu odpadów, w czym pomoże Rozszerzona Odpowiedzialność Producenta oraz system kaucyjny,
- Zwiększenie poziomu recyklingu, do czego droga wiedzie przez poprawę selektywnego zbierania odpadów oraz zagospodarowanie frakcji bio,
- Budować powinniśmy zaś biogazownie, a nie spalarnie. Bo biogazowni brakuje, a moglibyśmy w nich wytworzyć nawet tyle gazu, ile importowaliśmy przed wojną z Rosji.
W dyskusjach o spalarniach umyka jeszcze inny fakt – mianowicie w Polsce NIE potrzebujemy już więcej spalarni. W naszym kraju mamy już zabezpieczonych więcej instalacji do spalania odpadów komunalnych niż wynoszą krajowe potrzeby, a odpady NIE podlegają regionalizacji. Odpady resztkowe można zagospodarować w istniejących spalarniach i cementowniach, tak jak się to dzieje już teraz. I właśnie dzięki temu mamy unikalną szansę aby nasz region pozostał bez spalarni.
W chwili obecnej w Polsce mamy już:
- 11 spalarni i współspalarni odpadów (wydajność 1,75 mln Mg/rok),
- 9 instalacji do spalania odpadów w cementowniach (1,75 mln Mg/rok),
- 5 spalarni w budowie i rozbudowie (510 tys. Mg/rok),
- 42 spalarnie w zaawansowanym procedowaniu (część z uzyskanym dofinansowaniem NFOŚiGW i/lub decyzją o środowiskowych uwarunkowaniach) (ok. 2,5 mln Mg/rok).
To w sumie blisko 70 instalacji o wydajności ponad 6,5 mln Mg rocznie (połowa całkowitego wolumenu odpadów komunalnych!), a uwzględniając instalacje wpisane do Wojewódzkich Planów Gospodarki Odpadami, liczba ta przekracza 120 (!). W tym zestawieniu aż 44 instalacje o wydajności 4,5 mln Mg/rok już istnieją, są w trakcie budowy lub uzyskały dotacje.
Krajowe zapotrzebowanie na spalanie odpadów to ok. 4 mln ton rocznie, ale za dekadę będzie jeszcze niższe – ok. 3,25 mln ton. Spowodują to rosnące wymogi w zakresie obowiązkowego recyklingu, system kaucyjny oraz Rozszerzona Odpowiedzialność Producenta, które zmniejszą wolumen odpadów, a także wspomniane włączenie spalarni do systemu EU ETS.