„Już niedługo skończy się to spalarniane Eldorado” – mówił mec. Marcin Gruszko podczas jednej z naszych potyczek w sprawie spalarni. I były to słowa prorocze. ETS, czyli opłaty za emisje CO2, mają objąć spalarnie odpadów komunalnych stopniowo od 2031 r. – tak przewiduje projekt Komisji Europejskiej z 17 lipca 2026 r.
Co to spowoduje? Według wyliczeń Krajowej Izby Gospodarki Odpadami (KIGO) odbiór śmieci przez spalarnie (tzw. opłata na bramie) zdrożeje o 60%, a ciepło ze spalarni o 52%.
Ostrzegaliśmy, że tak się stanie, że spalarnie w końcu dosięgnie ETS, że budowa kolejnych spalarni to ślepa uliczka, że NIE jest to żadne „rozwiązanie”, a ekonomiczna pułapka. Przypomnijmy, że już w 2022 r. Europejska Komisja ds. Środowiska, Zdrowia Publicznego i Bezpieczeństwa Żywności proponowała włączenie spalarni od 2026 r.
Od momentu ogłoszenia projektu Komisji Europejskiej rozpoczął się płacz i kwik. Apele w tej sprawie wystosowały nie tylko KIGO, ale także Polska Izba Gospodarki Odpadami, Stowarzyszenie Producentów Energii z Odpadów, Związek Województw RP oraz Unia Metropolii Polskich. No kto mógł się spodziewać??? (to oczywiście ironia)
Na kwiku się nie skończyło, bo tej presji poddał się rząd, a konkretnie Ministerstwo Klimatu i Środowiska, próbując na arenie europejskiej zablokować objęcie spalarni ETS. Wygląda jednak na to, że nic nie wskórano.
Podczas niedawnego posiedzenia ministrów środowiska UE, które odbyło się 12 października, ujawnił się wyraźny podział w sprawie objęcia spalarni odpadów systemem ETS. Jak informuje Agence Europe, za takim rozwiązaniem opowiedziały się m.in. Dania, Finlandia, Niemcy, Chorwacja i Austria. Przeciw były m.in. Węgry, Słowacja i Włochy. Francja postulowała dobrowolność, a Hiszpania wolałaby powiązanie rozwiązania z zasadami gospodarki o obiegu zamkniętym.
Dlaczego rozszerzenie ETS na spalarnie wciąż ma mocne uzasadnienie?
- Po pierwsze: hierarchia postępowania z odpadami. UE stawia na zapobieganie powstawaniu odpadów, ponowne użycie i recykling przed spalaniem. Uwzględnienie kosztów emisji może ograniczać sztuczną przewagę ekonomiczną spalania nad rozwiązaniami bardziej zgodnymi z gospodarką o obiegu zamkniętym.
- Po drugie: „polluter pays” – zanieczyszczający płaci. To jedna z podstawowych zasad polityki środowiskowej UE. Emisje CO₂ powstające przy spalaniu odpadów nie znikają tylko dlatego, że instalacja pełni funkcję komunalną. Koszty emisji powinny być uwzględniane w rachunku ekonomicznym, zamiast pozostawać poza nim.
- Po trzecie: „level playing field” – równe warunki konkurencji, to jedna z naczelnych zasad Wspólnoty. Jeżeli energetyka i inne sektory objęte ETS ponoszą koszty emisji, trwałe uprzywilejowanie spalarni mogłoby zaburzać konkurencję między sposobami zagospodarowania odpadów i produkcji energii. Jednolite zasady mają ograniczać takie różnice.
Polska może kwestionować tempo zmian, ich koszty i sposób wdrożenia. Nie zmienia to jednak faktu, że za rozszerzeniem ETS stoją konkretne zasady unijnej polityki klimatycznej i środowiskowej. Dziś, gdy wiemy, że rozszerzenie ETS na spalarnie ma już konkretną datę i harmonogram wdrożenia, budowanie kolejnych spalarni to ekonomiczny nonsens.