Sprzeciwiamy się automatycznemu klasyfikowaniu ciepła wytwarzanego przy okazji spalania odpadów jako tzw. ciepła odpadowego. To niezgodne z dyrektywami RED i stanowiskiem Komisji Europejskiej. Złożyliśmy obszerne uwagi do projektu Strategii Transformacji Ciepłownictwa do 2040 r.
15 lipca zakończyły się konsultacje społeczne projektu Strategii Transformacji Ciepłownictwa do 2040 r. Dokument zawiera kierunki rozwoju i dekarbonizacji sektora ciepłowniczego. Niestety, obok szeregu pożytecznych i potrzebnych rozwiązań, znalazły się tam zapisy stawiające na uprzywilejowanej pozycji spalarnie odpadów. Zapisy nieuprawnione i szkodliwe.
Chodzi o automatyczne klasyfikowanie ciepła wytwarzanego przy okazji spalania odpadów jako tzw. ciepła odpadowego. Jest to niezgodne z definicją ciepła odpadowego zawartą w
Dyrektywie (UE) 2018/2001 oraz Dyrektywie (UE) 2023/2413 (RED III), a także z Komunikatem Komisji Europejskiej 2025/C 2238/01 – Guidance on heating and cooling aspects in Articles 15a, 22a, 23 and 24 of Directive (EU) 2018/2001, gdzie zwraca się uwagę na konieczność indywidualnej oceny w świetle kryterium „produktu ubocznego”, a nie automatycznego uznawania całego ciepła ze spalarni za ciepło odpadowe.
W szczególności z ww. aktów prawnych i komunikatów Komisji Europejskiej wynika, że ciepło z instalacji termicznego przekształcania wytwarzane w kogeneracji nie może być uznane za ciepło odpadowe, ponieważ jest zamierzonym produktem procesu.
Ponadto Strategia (Działanie 10, ramka) zawiera nieuprawnione sformułowania jakoby termiczne przekształcanie odpadów było sposobem realizacji celu w zakresie “Dekarbonizacja – rozwój nisko i bezemisyjnych źródeł ciepła systemowego”.
Po pierwsze, w instalacjach termicznego przekształcania, spalaniu poddawane są kaloryczne odpady resztkowe, których wartość opałowa przekracza 6 MJ/kg. Są to głównie tworzywa sztuczne i guma, wytwarzane w wyniku przetwarzania Tymczasem spalane odpady to głównie tworzywa sztuczne i guma, wytwarzane w wyniku przetwarzania paliw kopalnych – ropy naftowej, która składa się głównie z węgla – trudno tu więc mówić o dekarbonizacji.
Po drugie, zgodnie z prawem UE, instalacje termicznego przekształcania odpadów NIE SĄ instalacjami niskoemisyjnymi/bezemisyjnymi”. W szczególności, w Rozporządzeniu Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2020/852 (tzw. Taksonomii), stwierdza się jednoznacznie, że spalarnie odpadów wyrządzają poważne szkody środowiskowe i nie wpisują się w Gospodarkę o Obiegu Zamkniętym (art. 17). Planowane włączenie instalacji termicznego przekształcania odpadów do systemu EU ETS (opłat za emisje CO2) dowodzi też, że są to instalacje wysokoemisyjne, których emisje dwutlenku węgla potęgują kryzys klimatyczny i powinny być ograniczone.
W związku z powyższym wnieśliśmy o wykreślenie w całości punktu opisanego jako Działanie 10.
To jednak nie wszystko. W tekście Strategii znalazło się bowiem także zdanie sugerujące jakoby spalarnie ograniczały skalę składowania odpadów, zgodnie z hierarchią postępowania z odpadami i zasadami gospodarki o obiegu zamkniętym. To NIEPRAWDA.
Zgodnie z obowiązującymi przepisami (Ustawa z dnia 14 grudnia 2012 r. o odpadach i Rozporządzenie Ministra Gospodarki z dnia 16 lipca 2015 r.) w Polsce obowiązuje zakaz składowania na składowiskach odpadów o wartości kalorycznej powyżej 6 MJ/kg (tzw. frakcji kalorycznej), która jest bezpośrednio lub pośrednio (po przetworzeniu na tzw. pre-RDF lub RDF) spalana w instalacjach termicznego przekształcania odpadów. Tym samym nieuprawnione jest twierdzenie jakoby termiczne przekształcanie “ograniczało skalę składowania odpadów” gdyż zgodnie z prawem odpady spalane w instalacjach ITPO nie mogą trafiać na składowiska. Z kolei odpady, które zgodnie z prawem są składowane na składowiskach nie mogą mieć wartości opałowej powyżej 6MJ/kg przez co nie da się ich spalać w ITPO ze względu na za niską kaloryczność.
Ponadto, zgodnie z najnowszą hierarchią postępowania z odpadami prawo UE wskazuje, że stosując hierarchię postępowania z odpadami nie należy zastępować składowania odpadów ich spalaniem: “państwa członkowskie powinny (…) w większym stopniu przejść na zapobieganie powstawaniu odpadów, w tym ponowne użycie, przygotowanie do ponownego użycia i recykling oraz zapobiega[nie] zastępowaniu składowania odpadów ich spalaniem” – mowa o tym jest w preambule (pkt. 2) Dyrektywy UE 2018/850. Oznacza to, że spalanie odpadów jest mniej pożądane nawet niż składowanie i znajduje się na samym dole hierarchii postępowania z odpadami.
Ponadto nieuprawnione jest twierdzenie sugerujące, że spalarnie są zgodne z gospodarką o obiegu zamkniętym. W Rozporządzeniu Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2020/852 (tzw. Taksonomii), stwierdza się jednoznacznie, że spalarnie odpadów wyrządzają poważne szkody środowiskowe i nie wpisują się w Gospodarkę o Obiegu Zamkniętym (art. 17).
Rezolucja Parlamentu Europejskiego z dnia 10 lutego 2021 r. 2020/2077(INI) w sprawie nowego planu działania dotyczącego Gospodarki o Obiegu Zamkniętym mówi wyraźnie o ograniczaniu spalania odpadów i nie zwiększaniu wydajności spalarni (art. 104).
Wnieśliśmy także o uzupełnienie Strategii o zapis, że “Dalszy rozwój tego segmentu powinien zostać ograniczony ze względu na zabezpieczenie krajowych potrzeb inwestycyjnych na instalacje termicznego przekształcania odpadów”
Liczba istniejących, budowanych i będących w trakcie procedowania instalacji termicznego przekształcania odpadów w Polsce (spalarni, współspalarni i cementowni) już teraz zabezpiecza krajowe potrzeby związane z termicznym przekształcaniem odpadów komunalnych. Strategia nie powinna wyznaczać kierunków rozwoju tego segmentu gdyż grozi to nie spełnieniem wymogów w zakresie obowiązkowego recyklingu i stanowi przeszkodę w dążeniu do Gospodarki o Obiegu Zamkniętym.
W Wojewódzkich Planach Gospodarki Odpadami wpisano 125 czynnych, rozbudowywanych oraz nowych spalarni odpadów komunalnych o łącznej wydajności wynoszącej 8 945 419 Mg/rok, przy 16 558 813 Mg prognozowanej ilości odpadów komunalnych – o 1 034 613 Mg więcej niż w Krajowym planie gospodarki odpadami dla 2035 roku.
W całej Polsce (poza dwoma województwami dolnośląskim i warmińsko-mazurskim) zagraża to osiągnięciu wymaganych poziomów ponownego użycia i recyklingu odpadów.
W sumie zaplanowano przekazanie do spalenia ponad 54% prognozowanej na 2035 rok ilości wytwarzanych odpadów komunalnych. Tym samym niemożliwe byłoby zrealizowanie ich obligatoryjnego 65% poziomu ponownego użycia i recyklingu. Jeszcze wyższy udział procentowy spalanych odpadów będzie w przypadku, gdy podstawą obliczeń będzie prognoza Krajowego planu gospodarki odpadami – wówczas osiągnie 57,62%.
Od wprowadzenia 2018 roku w Unii Europejskiej modelu gospodarki o obiegu zamkniętym (cyrkularnej), sukcesywnie wyznaczane są kolejne konkretne obowiązki i cele dotyczące redukcji ilości odpadów oraz zwiększenia poziomu ponownego wykorzystania surowców:
- w 2019 roku przyjęto dyrektywę 2019/904 zakazującą lub ograniczającą sprzedaży jednorazowych produktów wykonanych z tworzyw sztucznych, między innymi sztućców, talerzy, słomek, patyczków higienicznych oraz pojemników na żywność i kubków napoje wykonanych ze styropianu;
- do końca 2030 r. zredukowanie o 10% odpadów spożywczych powstających w procesie przetwarzania i produkcji żywność i o 30% w handlu detalicznym, usługach gastronomicznych i gospodarstwach domowych, w porównaniu do ilości odpadów wytworzonych w 2020 roku;
- do 2030 roku zredukowanie o 5% ilość opakowań i o 1% w każdym następnym roku, aby docelowo osiągnąć 15% redukcji w 2040 roku;
- do 2030 roku opakowania muszą zawierać od 10 do 35%, a docelowo w 2040 roku od 25 do 65% materiałów pochodzących z recyklingu;
- do 2030 roku 70% opakowań musi być poddane recyklingowi;
- do 2035 roku 65% odpadów komunalnych musi być poddane ponownemu użyciu i recyklingowi;
- w 2035 roku będzie można składować nie więcej niż 10% odpadów komunalnych.
Cele powyższe są wspomagane przez inne przepisy dotyczące rozszerzonej odpowiedzialność producenta (ROP) za opakowania, urządzenia elektryczne i elektroniczne, baterie, oleje oraz opony. Planowane jest wprowadzenie ROP na ubrania, artykuły i dodatki odzieżowe, obuwie. Efektywniejszemu odzyskowi oraz recyklingowi opakowań po napojach ma służyć system kaucyjny.
Przepisy gospodarki o obiegu zamkniętym obniżyły rangę nadawaną wcześniej spalarniom odpadów – artykuł 17 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2020/852 klasyfikuje spalanie odpadów komunalnych jako działalność wyrządzającą poważne szkody dla celów środowiskowych i gospodarce o obiegu zamkniętym, a artykuł 10 ust. 4 dyrektywy ramowej o odpadach zakazuje spalania odpadów zebranych selektywnie.
Rezolucja Parlamentu Europejskiego z dnia 10 lutego 2021 r. 2020/2077(INI) w sprawie nowego planu działania dotyczącego Gospodarki o Obiegu Zamkniętym mówi wyraźnie o ograniczaniu spalania odpadów i nie zwiększaniu wydajności spalarni (art. 104).
Ostatnia uwaga dotyczy braku Oceny Oddziaływania na Środowisko (OOŚ) projektu Strategii.
Tymczasem, zgodnie z Ustawą z dnia 3 października 2008 r. o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz o ocenach oddziaływania na środowisko (Dz. U. 2008 Nr 199 poz. 1227), kluczowym elementem “polityki, strategii, planu lub programu”, mającym na celu weryfikację wpływu planowanych reform na środowisko i klimat przed ich wdrożeniem, powinna być Ocena Oddziaływania na Środowisko (OOŚ).
Wnieśliśmy więc o uzupełnienie projektu Strategii o OOŚ i ponowne poddanie konsultacjom całości dokumentu (Strategii i OOŚ).
Uwagi zostały złożone w imieniu Komitetu STOP wrocławskiej spalarni oraz Stowarzyszenia Nasze Pawłowice i Ramiszów, które jest formalną stroną nadal toczących się postępowań w sprawie wrocławskiej spalarni i terenu na Trójstyku.